Exploseum - wybuchowa Bydgoszcz

Chociaż mieszkamy zaledwie 50 km od Bydgoszczy, a w dodatku jedna z nas się tam urodziła i wychowała, to musimy przyznać, że niewiele miasta zwiedziłyśmy. Postanowiłyśmy to zmienić i poznać trochę drugą stolicę województwa kujawsko-pomorskiego. Zaczęłyśmy od razu z grubej rury, bo od najbardziej wybuchowego muzeum w Polsce - Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy - Exploseum. Na wycieczkę wybrałyśmy się całą rodziną: z obiema mamami, bratem i jego żoną oraz... tatą! A wierzcie nam, że jego niełatwo gdzieś wyciągnąć. Uchylimy rąbka tajemnicy i zdradzimy, że wszystkim, włącznie z naszym padre, się podobało.

Muzeum znajduje się na terenach poniemieckiej fabryki zbrojeniowej należącej do DAG - Dynamit-Aktien Gesellschaft, niedaleko Bydgoskiego Parku Przemysłowo-Technologicznego i dawnej fabryki chemicznej Zachem. Najwygodniej dojechać tam samochodem, parking znajduje się pod samym budynkiem (koordynaty: 53.070942, 18.074021). Zwiedzanie możliwe jest od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-18:00, a przejście całości trwa około 2 godzin. Jeśli chce się zobaczyć całość trzeba wejść nie później niż o 16:00. Bilet wstępu kosztuje 17 zł.

Do zwiedzania zaadaptowano siedem pofabrycznych budynków, połączonych ze sobą wąskimi, podziemnymi i naziemnymi tunelami i korytarzami. Koegzystencja kompleksu z terenem leśnym, wzajemne przenikanie się surowości budynków z siłą natury nastraja bardzo nostalgicznie i tajemniczo, co sprawia że wycieczka jest jeszcze ciekawsza. W stanie prawie niezmienionym zachowała się architektura przemysłowa fabryki, a jej charakter nie jest przypadkowy. Podczas budowy kompleksu przywiązywano bardzo dużą wagę do minimalizowania ryzyka eksplozji i jej ewentualnych skutków. Proces produkcji podzielono na kilka części i rozdzielono je w kilku niewielkich budynkach. Budynki rozmieszczono na różnych wysokościach i zamaskowano roślinnością, powiązano siecią kilkukrotnie załamanych tuneli i korytarzy, linie produkcyjne dublowano. Wszystkie te działania miały zapewnić ciągłość produkcji, nawet w przypadku zdarzeń niekorzystnych (awaria, wypadek, sabotaż, wrogi atak).

Jedna z największych fabryk zbrojeniowych, o powierzchni ok. 23 km², funkcjonowała pod Bydgoszczą w czasie II wojny światowej w latach 1939-1945. Zwiedzanie rozpoczynamy poznając historię życia i twórczości Alfreda Nobla - wynalazcy dynamitu, fundatora Nagrody Nobla i założyciela DAG. Ekspozycja jest dosyć rozbudowana i zawiera drzewo genealogiczne rodziny Noblów, historię Nagrody Nobla, jej polskich laureatów oraz treść testamentu szwedzkiego wynalazcy.

Dalsza część to historia przedsiębiorstwa Dynamit Aktien-Gesellschaft sięgająca aż od 1863 roku do najbardziej zyskownych i mrocznych czasów fabryki 1933-1945 oraz tajniki produkcji nitrogliceryny. Ekspozycja jest bardzo rozbudowana (liczne tablice, zdjęcia, dokumenty, plany, mapy) i uzupełniona częścią interaktywną i multimedialną, która niestety w związku z sytuacją Covid-19 została odłączona.

W innym budynku możemy zapoznać się z historią broni, uzbrojenia czy materiałów wybuchowych. W skład ekspozycji wchodzą m. in. repliki broni palnych czy makiety maszyn oblężniczych. Duże wrażenie robi tablica ofiar konfliktów zbrojnych XX wieku, która w postaci wykresu słupkowego przedstawia liczbę ich ofiar. "Słupek" ofiar II wojny światowej (55 milionów) biegnie aż przez 3 piętra budynku. Jedna z sal została zaadaptowana na bardzo klimatyczną salę kinową, w innej zamieszczono cytaty dotyczące wojny, sprawiedliwości i pokoju. Jednym z bardziej rzucających się w oczy jest fluorescencyjny cytat Alfreda Nobla "Sprawiedliwość istnieje tylko w świecie fantazji".

Maczuga z XVI-XVII w.

Buława polna z XIX w.

Granat ręczny obrony, 1939-194

Sala kinowa

W zakładach przemysłowych III Rzeszy wykorzystywano robotników przymusowych oraz jeńców wojennych. To im właśnie poświęcona jest jedna z wystaw, gdzie zobaczymy liczne fotografie, karty osobowe, legitymacje, przepustki i wiele innych. Ekspozycję uzupełniają audiowizualne wspomnienia byłych pracowników i ich metalowe tabliczki identyfikacyjne. Do pracy w DAG skierowano m.in. ponad tysiąc Żydówek transportem z KL Stutthof. Ważnym aspektem była wówczas także działalność konspiracyjna i sabotażowa Polaków. W Exploseum poznamy nazwiska członków konspiracji, ich biografie, a także meldunki i raporty, które dostarczały Armii Krajowej cennych informacji i pozwalały na rozszyfrowanie kompleksu. Największa akcja sabotażowa miała miejsce w marcu 1944 roku. Operacja "Krem" zakończyła się wybuchem, w którym zginęli niemieccy inżynierowie pracujący nad rozbudową obiektu.

Mandat za używanie j.polskiego

Ostatnia sala poświęcona jest działalności Armii Czerwonej. Niemcy kontynuowali produkcję praktycznie do ostatnich chwil. Podczas ewakuacji zabrali jedynie dokumenty techniczne, a niezniszczone urządzenia pozostawili na miejscu. To właśnie Rosjanie zdemontowali i wywieźli urządzenia i wszystko co wpadło im w ręce, nawet tory kolejowe. Dopiero po grabieży przekazali teren władzom polskim. Ekspozycja to mieszanina radzieckiej propagandy (idei komunistycznych, postaci radzieckiego żołnierza) i zbrodni popełnianych na ludnościach cywilnych na ziemiach polskich.

„Trzeba dużo odwagi, żeby być tchórzem w Armii Czerwonej.” Józef Stalin

„Dopóki na świecie będzie istniał człowiek, będą też wojny.” Albert Einstein

Po przejściu całej trasy (około 2 km) czeka nas dodatkowy spacer lasem z powrotem na parking, gdyż jej koniec i początek znajdują się w odległości 800 metrów od siebie. Po drodze mijamy wiele innych zabudowań kompleksu, będących w lepszym lub gorszym stanie. Całość harmonicznie przeplata się z siłą natury.